Τα Ψυχοσάββατα είναι ιδιαίτερες ημέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας αφιερωμένες στη μνήμη και την προσευχή για όσους έχουν κοιμηθεί. Αν και κάθε Σάββατο θεωρείται ημέρα μνημόνευσης των νεκρών, η Εκκλησία έχει καθιερώσει δύο συγκεκριμένα Σάββατα μέσα στο έτος ως κοινά μνημόσυνα για όλες τις ψυχές, δίνοντας τη δυνατότητα στους πιστούς να προσευχηθούν συλλογικά ακόμη και για εκείνους που δεν έχουν συγγενείς να τους θυμούνται.
Οι ημερομηνίες των Ψυχοσαββάτων αλλάζουν κάθε χρόνο, καθώς συνδέονται με το Πάσχα. Το 2026 το πρώτο Ψυχοσάββατο, του Τριωδίου, θα τιμηθεί το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου, πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, ενώ το δεύτερο, της Πεντηκοστής, το Σάββατο 30 Μαΐου, μία ημέρα πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής.
Το νόημα του Ψυχοσαββάτου βρίσκεται στην προσευχή υπέρ όλων των κεκοιμημένων, «απ’ αρχής κόσμου έως σήμερα», ανεξάρτητα από τον τρόπο ή τις συνθήκες του θανάτου τους. Οι πιστοί τιμούν τις ψυχές των αγαπημένων τους με τη συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία, την προσφορά κολλύβων, την τέλεση τρισάγιων στα κοιμητήρια, αλλά και με πράξεις ελεημοσύνης και προσευχής. Τα κόλλυβα μπορούν να προσφερθούν είτε στον εσπερινό της Παρασκευής είτε στη Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, χωρίς διαφορά στη σημασία, ενώ μετά την ευλογία τους μοιράζονται και δεν πετιούνται ή σκορπίζονται στους τάφους.
Τα κόλλυβα έχουν έντονο συμβολικό χαρακτήρα και συνδέονται άμεσα με τη χριστιανική πίστη στην Ανάσταση. Το σιτάρι, βασικό τους συστατικό, παραπέμπει στον κόκκο που θάβεται στη γη για να δώσει νέο καρπό, όπως και το ανθρώπινο σώμα που θάβεται με την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Η παραδοσιακή χρήση εννέα υλικών συμβολίζει τα εννέα τάγματα των Αγγέλων, ενώ κάθε συστατικό φέρει το δικό του μήνυμα: τη χαρά του Παραδείσου, την αφθονία των επουράνιων αγαθών, την ανάπαυση της ψυχής και τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.
Για τους πιστούς, το Ψυχοσάββατο αποτελεί υπενθύμιση ότι ο θάνατος δεν διακόπτει τον δεσμό αγάπης ανάμεσα στους ζωντανούς και τους κεκοιμημένους. Η προσευχή, η μνημόνευση των ονομάτων και ο σεβασμός στα εκκλησιαστικά έθιμα κρατούν ζωντανή αυτή τη σχέση και εκφράζουν την ελπίδα της κοινής Ανάστασης.
